ყველაფერი ლაქტოზის აუტანლობის შესახებ

What is Lactose Intolerance? Symptoms & Treatment (schaer.com)

ლაქტოზას აუტანლობა არის ძალიან გავრცელებული საჭმლის მომნელებელი პრობლემა, როდესაც ადამიანის ორგანიზმს არ შეუძლია ლაქტოზის მონელება. ეს არის შაქრის ტიპი, რომელიც ძირითადად გვხვდება რძესა და რძის პროდუქტებში.

მსოფლიოს ზრდასრული მოსახლეობის დაახლოებით სამ მეოთხედს ითვლება რომ აქვს ლაქტოზას აუტანლობა სხვადასხვა ფორმით.

ლაქტოზას აუტანლობა შეიძლება განვითარდეს ნებისმიერ ასაკში, ხშირად ეს ხდება 20-დან 40 წლამდე. როდესაც ადამიანი ვერ ახერხებს ლაქტოზის მონელებას ხდება ნაწლავში გაზების დაგროვება.

ლაქტოზას აუტანლობის მქონე ადამიანების უმეტესობას შეუძლია მართოს ეს მდგომარეობა ისე, რომ არ ამოიღოს რაციონიდან ყველა რძის პროდუქტი, თუმცა მნიშნელოვანია თავად დაადგინოთ ლაქტოზის მიღების ტოლერანტობის ზღვარი. არსებობს შემთხვევები, რომცა ლაქტოზის აუტანლობა იმდენად მძიმეა, რომ ადამიანებს უწევთ უარი თქვან ყველა რძის პროდუქტზე და ფრთხილად იყვნენ არა რძის პროდუქტების ან ლაქტოზას შემცველი მედიკამენტების მიმართ.

ლაქტოზას აუტანლობა არ არის ალერგია რძეზე, რაც გამოიწვევს გამონაყარის ქავილს და ქოშინს.

შეიტყვეთ ყველაფერი ლაქტოზას აუტანლობაზე და ამ კონდიციის საუკეთესო სამართავ გზებზე.

რა არის ლაქტოზის აუტანლობა?

როდესაც რძე ან საკვები ან სასმელი, რომელიც შეიცავს ლაქტოზას, აღწევს ჩვენს წვრილ ნაწლავში, ფერმენტმა, სახელწოდებით ლაქტაზამ, უნდა დაშალოს ლაქტოზა შაქრებად, რომელსაც ეწოდება გლუკოზა და გალაქტოზა. ისინი შემდგომ შეიწოვება სისხლში. თუ არ არის საკმარისი ლაქტაზა, შეუწოვი ლაქტოზა გადადის ჩვენი საჭმლის მომნელებელი სისტემის მეშვეობით მსხილ ნაწლავში ან სწორ ნაწლავში. მსხვილ ნაწლავში ლაქტოზა დაიწყებს დუღილს ბაქტერიების არსებობის გამო, რაც იწვევს სხვადასხვა გაზების წარმოქმნას და ადამიანი სუბიექტურადაც განიცდის ლაქტოზას აუტანლობასთან ასოცირებულ სიმპტომებს, როგორიცაა შებერილობა, მეტეორიზმი და დიარეა.

ლაქტოზის აუტანლობა შესაძლოა იყოს დროებითი ან მუდმივი და ეს დამოკიდებულია მთავარ მიზეზზე.

რა იწვევს ლაქტოზის აუტანლობას?

ლაქტოზას აუტანლობა არის ფერმენტ ლაქტაზას ნაკლებობის შედეგი, რომელიც ინელებს ლაქტოზას. ლაქტოზას აუტანლობის ზოგიერთი შემთხვევა მემკვიდრეობითია და მუდმივია. სხვა შემთხვევებში, ლაქტაზას დეფიციტი სხვა მდგომარეობის შედეგია, როგორიცაა საჭმლის მომნელებელი სისტემის ინფექცია. ეს ცნობილია, როგორც მეორეული ლაქტაზის დეფიციტი და მისი ეფექტი შეიძლება იყოს მხოლოდ დროებითი.

მოზრდილებში განვითარებული შემთხვევების უმეტესობას აქვს გენეტიკური საფუძველი და ძირითადად გრძელდება მთელი ცხოვრება, ხოლო ბავშვებში შემთხვევები ხშირად გამოწვეულია ნაწლავის ინფექციით და შეიძლება გაგრძელდეს მხოლოდ რამდენიმე კვირა. მუდმივი შემთხვევები, როგორც წესი, გამოწვეულია პირველადი ლაქტაზი დეფიციტით,ანუ გენეტიკური ფაქტორებით გამოწვეული ფერმენტ ლაქტაზას წარმოქმნის უუნარობით. მეორადი ლაქტაზას დეფიციტს ვხვდებით როცა ლაქტაზას დეფიციტი გამოწვეულია სხვა ჯანმრთელობის მდგომარეობის ან გარკვეული მედიკამენტების გამოყენების შედეგად.

ლაქტოზას აუტანლობის სახეები და რისკ ფაქტორები

ლაქტოზას აუტანლობა გენეტიკურია თუ მემკვიდრეობითი? შეიძლება თუ არა განვითარდეს ლაქტოზას აუტანლობა? ორივე ამ კითხვაზე პასუხი არის დიახ, ხანდახან. ლაქტაზას დეფიციტის სხვადასხვა ტიპების გაგების შემთხვევაში, ამ კითხვებს უკეთ გასცემთ პასუხს.

პირველადი ლაქტაზას დეფიციტი

ამ ტიპის ლაქტაზას დეფიციტი გამოწვეულია გენეტიკური ვარიაციით, რომელიც გვხვდება ოჯახებში. პირველადი ლაქტაზას დეფიციტი ვითარდება მაშინ, როდესაც ადამიანი ნაკლებად ხდება დამოკიდებული რძეზე და რძის პროდუქტებზე და ორგანიზმში ლაქტაზას გამომუშავება მცირდება. ჩვეულებრივ ეს ხდება ორი წლის შემდეგ, როდესაც ძუძუთი კვება ან ბოთლით კვება შეჩერებულია. ლაქტოზას აუტანლობის სიმპტომები შეიძლება შეუმჩნევლად დარჩეს სრულწლოვანებამდე.

მეორეული ლაქტოზის დეფიციტი

ლაქტაზას მეორად დეფიციტს ვხვდებით მაშინ, როდესაც წვრილ ნაწლავში არსებული პრობლემა იწვევს ლაქტაზას დეფიციტს. შეიძლება წარმოიქმნას ნებისმიერ ასაკში და შეიძლება იყოს სხვა მდგომარეობის, წვრილ ნაწლავზე ოპერაციის ან გარკვეული მედიკამენტების გვერდითი ეფექტის შედეგი. მეორადი ლაქტაზას დეფიციტის შესაძლო მიზეზებს შორისაა:

• გასტროენტერიტი
• ცელიაკია
• კრონის დაავადება
• Წყლულოვანი კოლიტი
• ქიმიოთერაპია
• ანტიბიოტიკების ხანგრძლივი კურსები

მეორადი ლაქტაზას დეფიციტის დროს ლაქტაზას წარმოების დაქვეითება შეიძლება იყოს დროებითი, მაგრამ ასევე შეიძლება იყოს მუდმივი, თუ ეს გამოწვეულია ხანგრძლივი სამედიცინო მდგომარეობით.

მოგვიანებით ცხოვრებაში იმის გამო რომ ფერმენტის წარმოება ბუნებრივად მცირდება ასაკის მატებასთან ერთად ,შესაძლებელია განვითარდეს ლაქტაზას მეორადი დეფიციტი სხვადასხვა მდგომარეობის ან დაავადების არსებობის გარეშე.

ლაქტაზას თანდაყოლილი დეფიციტი

ეს არის იშვიათი მემკვიდრეობითი მდგომარეობა, რომელიც გავლენას ახდენს ახალშობილებზე. ამ დროს ბავშვის ორგანიზმი აწარმოებს ძალიან ცოტა ლაქტაზას ან საერთოდ არ გამოიმუშავებს მას. გენეტიკური მუტაცია, რომელიც იწვევს თანდაყოლილი ლაქტაზას დეფიციტს, გადაეცემა აუტოსომური რეცესიული მემკვიდრეობითი ნიმუშით. ეს ნიშნავს, რომ ორივე მშობელს უნდა ჰქონდეს გენის ასლი ამ მდგომარეობის გადასაცემად.

განვითარებადი ლაქტაზას დეფიციტი

ნაადრევად დაბადებულ ზოგიერთ ბავშვს (ორსულობის 37-ე კვირამდე) აქვს დროებითი ლაქტოზას აუტანლობა, რადგან მათი წვრილი ნაწლავი დაბადებამდე ბოლომდე არ იყო განვითარებული. ეს მდგომარეობა ჩვეულებრივ უმჯობესდება, როდესაც ბავშვი იზრდება.

ლაქტოზის აუტანლობის სიმპტომები

როგორ გაიგოთ გაქვთ თუ არა ლაქტოზას აუტანლობა? ლაქტოზას აუტანლობის სიმპტომები ჩვეულებრივ ვლინდება ლაქტოზას შემცველი საკვების ან სასმელის მიღებიდან რამდენიმე საათში. შესაძლო სიმპტომებია:

• მეტეორიზმი
• დიარეა
• ყაბზობა (მეთანს შეუძლია შეანელოს საკვების გავლის დრო ნაწლავებში)
• შებერილი მუცელი
• მუცლის კრუნჩხვები და ტკივილი
• ბორბორიგმა
• გულისრევა

ლაქტოზის აუტანლობის დიაგნოსტირება

თუ ფიქრობთ, რომ შეიძლება გქონდეთ ლაქტოზას აუტანლობა, გაიარეთ ექიმთან კონსულტაცია, რადგან სიმპტომები შეიძლება იყოს სხვა სამედიცინო მდგომარებების ბრალი, მათ შორის IBS და ცელიაკია. თუ ჩაინიშნავთ რას ჭამთ და სვამთ და რა სიმპტომებს განიცდით, დაგეხმარებათ თქვენ და თქვენს ექიმს უფრო მკაფიო წარმოდგენა გქონდეთ იმაზე, თუ რა ახდენს გავლენას თქვენს ორგანიზმზე..

ექიმმა შეიძლება შემოგთავაზოთ ლაქტოზას ამოღება თქვენი რაციონიდან ორი კვირის განმავლობაში, რათა დაინახოს, შემსუბუქდება თუ არა სიმპტომები. ასევე არსებობს ტესტები, როგორც წესი, წყალბადის სუნთქვის ტესტი, რომელიც ექიმმა შეიძლება დაგინიშოთ აუტანლობის დასადასტურებლად, იმის გასარკვევად, თუ რამდენ ლაქტაზას გამოიმუშავებს თქვენი ორგანიზმი და რა იწვევს ლაქტოზას აუტანლობას.

ლაქტოზის აუტანლობის მკურნალობა და დიეტა

ლაქტოზას აუტანლობის ზოგიერთი შემთხვევა, რომელიც გამოწვეულია სხვა მდგომარეობით, როგორიცაა გასტროენტერიტი, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში თავისთავად გაქრება.

თუ თქვენს შემთხვევაში ლაქტოზას აუტანლობა გამოწვეულია პირველადი ლაქტაზას დეფიციტით, მისი განკურნების საშუალება არ არსებობს. ამ დროს საჭიროა სიმპტომების კონტროლი დიეტაში ცვლილებების შეტანით, ანუ ლაქტოზისს შემცველი საკვები და სასმელის რაციონში შემცირებით ან სეზღუდვით. ის თუ რამდენად გჭირდებათ ლაქტოზას თავიდან აცილება ან მთლიანად აღმოფხვრა, ეს დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად მგრძნობიარეა თქვენი ორგანიზმი ლაქტოზის მიმართ. ზოგიერთ ადამიანს შეუძლია აიტანოს ლაქტოზას გარკვეული რაოდენობა დიეტაში, ზოგი კი სიმპტომებს განიცდის სულ მცირე რაოდენობით მიღების შემდეგაც.

მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს უამრავი ულაქტოზო პროდუქტი ტრადიციული რძის პროდუქტების ჩანაცვლებისთვის, ლაქტოზას შემცველი პროდუქტების შემცირება ან საერთოდ ამოღება შეიძლება ნიშნავდეს, რომ გარკვეული ვიტამინებისა და მინერალების დეფიციტსაც. ეს განსაკუთრებით ეხება კალციუმს და D ვიტამინს, რომლებიც მნიშვნელოვანია ძვლების კარგი ზრდისა და სიმტკიცისთვის, უზრუნველყავით, რომ ახალი დიეტის ფონზე,სხვა მნიშვნელოვან ნუტრიენტებს ადექვატური რაოდენიბით იღებთ.

აუცილებლად განიხილეთ თქვენთვის შესაფერისი დიეტა თქვენს ექიმთან ან დიეტოლოგთან. ბავშვისა და ხანდაზმული ადამიანის საჭიროებები შეიძლება განსხვავდებოდეს გარკვეული საკვები ნივთიერებების მიმართ.

ლაქტოზას აუტანლობის გრძელვადიანი ეფექტი

რძე და სხვა რძის პროდუქტები შეიცავს კალციუმს, პროტეინს და ვიტამინებს, მათ შორის ვიტამინებს A, B12 და D. ლაქტოზა ასევე ეხმარება თქვენს ორგანიზმს სხვა მინერალების, როგორიცაა მაგნიუმის და თუთიის ათვისებაში.

თუ თქვენ გაქვთ ლაქტოზას აუტანლობა და იცავთ ულაქტოზო დიეტას, ვიტამინებისა და მინერალების საჭირო რაოდენობით მიღება შეიძლება გამოწვევა იყოს. ამ ვიტამინებისა და მინერალების არასაკმარისმა მიღებამ შეიძლება გამოიწვიოს ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემები, როგორიცაა ოსტეოპენია, ოსტეოპოროზი და მალნუტრიციაც კი.

აუცილებელია მიიღოთ სათანადო მითითებები ულაქტოზო დიეტის მართვის შესახებ.

რჩევები ლაქტოზას აუტანლობის მართვის შესახებ

მას შემდეგ, რაც დაისმევა ლაქტოზას აუტანლობის დიაგნოზი და გეცოდინებათ ლაქტოზას ზუსტი ტოლერანტობის ზღვარი, საჭირო გახდება შეიმუშავოთ დიეტა, რაც არა მარტო თავიდან აგაცილებთ სიმპტომებს, არამედ დარწმუნდებით, რომ იღებთ ყველა ვიტამინს და მინერალს საჭიროების მიხედვით.

ლაქტოზა რძეში შედის, იქნება ეს ძროხის, ცხვრის თუ თხის, ასევე გვხვდება რძის პროდუქტებში, თუმცა შეიძლება იყოს უფრო მცირე, თქვენთვის კომფორტულად ატანადი რაოდენობით. რძის გარდა სხვა პროდუქტები, რომლებიც ჩვეულებრივ შეიცავს ლაქტოზას, მოიცავს: ნაღების ყველი, იოგურტი, ნაყინი და შეიკები და სმუზები. მაგრამ რძის პროდუქტების გარდა, ლაქტოზა შეიძლება ასევე იყოს წარმოდგენილი უამრავ სხვა საკვებში, მათ შორის მაიონეზი ან სალათის დრესინგი, ორცხობილა, შოკოლადი, ნამცხვრები, ზოგიერთი სახის პური და საცხობი პროდუქტები, საუზმის ბურღულეული, სწრაფი წვნიანი და სხვა მზა კერძები. ასევე შეიძლება იყოს გადამუშავებულ ხორცშიც. ყურადღებით წაიკითხეთ ინგრედიენტები, რათა შეამოწმოთ დაფარული ლაქტოზა.

აქ არის რამდენიმე ალტერნატივა, რომლებიც ჩვეულებრივ ლაქტოზას არ შეიცავს:

• სპეციალური პროდუქტები ლაქტოზას გარეშე (რძე, იოგურტი, ყველი,…) სოიოს რძე, იოგურტები და ყველი
• ქოქოსზე დაფუძნებული იოგურტები და ყველი
• ნუშის რძე, იოგურტი და ყველი
• ბრინჯის რძე
• შვრიის რძე
• თხილის რძე
• ყველა საკვები წარწერით “რძის გარეშე” ან “შესაფერისი ვეგანებისთვის”

ბუნებრივი კალციუმის კარგი წყაროებისთვის, შეეცადეთ ჭამოთ ბევრი:

• ფოთლოვანი მწვანე ბოსტნეული, როგორიცაა კომბოსტო, ბროკოლი და ყვავილოვანი კომბოსტო
• Სოიოს მარცვლები
• ტოფუ
• თხილი, განსაკუთრებით ნუში
• პური და ყველაფერი, რომელიც დამზადებულია ვიტამინებით და მინერალებით გაჯერებული ფქვილით, ტიპიურია საქართველოსთვის
• თევზი საკვები ძვლებით, როგორიცაა სარდინი
• ექიმმა შეიძლება გირჩიოთ კალციუმის და D ვიტამინის დანამატების მიღება.

ასევე შეიძლება სასარგებლო იყოს ლაქტაზას შემცვლელების შემცველი ტაბლეტების ან წვეთების მიღება, რომლებიც შეიძლება დაემატოს რძეს ან მიიღოთ ლაქტოზას შემცველი საკვების მიღებამდე.